De moord op Berta Cáceres was geen op zichzelf staand incident of een spontane misdaad. Het was het hoogtepunt van een langdurig proces van structureel geweld, vervolging en criminalisering tegen een inheemse Lenca-vrouw die aan het hoofd stond van COPINH en die het grondgebied, de Gualcarque-rivier en de rechten van haar volk verdedigde tegen het waterkrachtproject Agua Zarca, dat zonder overleg werd opgelegd en gesteund werd door zakelijke, staats- en financiële belangen.
Het rapport van de Interdisciplinary Group of Independent Experts (GIEI) bevestigt dat de moord op Berta Cáceres het resultaat was van een criminele operatie uitgevoerd door een omvangrijke criminele structuur met huurmoordenaars, militairen, directeuren en werknemers van het bedrijf van de familie Atala Zablah.
In het kader van het internationale onderzoek werd vastgesteld dat Hondurese functionarissen op de hoogte waren van de misdaad, maar geen actie ondernamen om deze te voorkomen.
Waarheid en gerechtigheid voor Berta en de verdedigers van het gebied
Het GIEI documenteerde dat fondsen van internationale ontwikkelingsbanken (de Nederlandse Ontwikkelingsbank FMO en de Centrale Bank voor Economische Samenwerking – BCIE) systematisch werden misbruikt om illegale surveillance, gewapende structuren, intimidatieoperaties en uiteindelijk de moord op Berta Cáceres te financieren. Dit onthulde een patroon van bedrijfs- en financiële criminaliteit dat met een hoge mate van straffeloosheid opereerde, met actieve of passieve medeplichtigheid van overheidsinstellingen die verantwoordelijk zijn voor het voorkomen, onderzoeken en bestraffen van geweld.
Bijna tien jaar na de moord op Berta blijven de structurele oorzaken die dit mogelijk maakten bestaan: de gebrekkige erkenning van het inheemse Lenca-gebied in Río Blanco, de voortdurende geldigheid van de concessie voor het Agua Zarca-project, het ontbreken van sancties tegen alle verantwoordelijken – de intellectuele en financiële daders – en het gebrek aan een alomvattende schadevergoeding voor de slachtoffers en de getroffen gemeenschappen.
Het GIEI-rapport is een fundamentele mijlpaal in de strijd voor waarheid en gerechtigheid voor Berta en de verdedigers van het grondgebied in Honduras en Latijns-Amerika. Het rapport stelt ook duidelijke eisen aan de Hondurese staat, het bedrijfsleven en financiële instellingen om gerechtigheid, schadevergoeding en garanties tegen herhaling te garanderen.
Wat is het GIEI?
Dit onderzoek is het resultaat van een jaar werk door het GIEI, een groep van drie experts die in februari 2025 is opgericht om internationale technische bijstand te verlenen vanuit een mensenrechtenperspectief aan de Hondurese staatsautoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het onderzoek naar de intellectuele daders (de breinen achter) en de daarmee samenhangende misdaden van de moord op Berta Cáceres.
Het GIEI in Honduras is het vierde dat in Latijns-Amerika is opgericht na formele overeenkomsten tussen de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten (IACHR), de staten in de regio, de slachtoffers en hun vertegenwoordigers, als een onafhankelijk en onpartijdig orgaan voor technisch onderzoek naar ernstige mensenrechtenschendingen. Eerder hebben onafhankelijke groepen al rigoureus onderzoek mogelijk gemaakt naar zaken zoals de verdwijning van 43 studenten in Ayotzinapa, Mexico; misdaden tegen de menselijkheid die in 2018 in Nicaragua werden gepleegd; en geweldsdaden in Bolivia in 2019.
In het geval van Honduras had het GIEI een mandaat van twaalf maanden, dat het volgende omvatte: 1) Het uitvoeren van een technische analyse van de onderzoekslijnen om de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van staats- en niet-statelijke actoren vast te stellen; 2) Het uitvoeren van een uitgebreide technische analyse van het onderzoek naar gerelateerde misdrijven, waaronder corruptie en economische of financiële misdrijven; en 3) Het ontwikkelen van een alomvattend herstelplan voor slachtoffers, inclusief de getroffen gemeenschappen, om herhaling van dergelijke daden te voorkomen.
Het rapport bevat belangrijke bevindingen over degenen die verantwoordelijk zijn voor de moord op Berta Cáceres, evenals aanbevelingen voor het waarborgen van gerechtigheid en herstel, die de Hondurese staat heeft toegezegd te zullen overnemen.
