Bescherm het recht op collectieve onderhandelingen in Zimbabwe!

Rechten van leraren in Zimbabwe

Naast duizenden bredere schendingen van mensenrechten die worden gerelateerd aan de politieke agenda van de regeringspartij, probeert de Zimbabwaanse regering de onderhandelingsmacht van het maatschappelijk middenveld te onderdrukken door de registratie van ngo’s in te trekken en wetten aan te nemen die burgerlijke vrijheden – zoals de vrijheid van meningsuiting en vereniging – ondermijnen. Een ingrijpende stap was de indiening van een nieuw wetsvoorstel in oktober 2025 om de Public Service Amendment Bill te wijzigen. Hoewel het voorstel werd geframed als een noodzakelijke modernisering van de overheidsdienst, vergroot de wetswijziging in werkelijkheid de controle van de overheid en ontneemt werknemers in de publieke sector essentiële arbeidsrechten.

Ten eerste stelt het wetsvoorstel de overheid in staat om arbeidsvoorwaarden, zoals salarissen, eenzijdig vast te stellen zonder dat er sprake hoeft te zijn van wezenlijke onderhandelingen met werknemers. Dit beleid wordt voorgesteld ondanks dat leerkrachten al meer dan tien jaar tevergeefs collectief aandringen op loonsverhogingen; ze verdienen nog steeds slechts een kwart van het salaris dat nodig is voor basisbehoeften zoals gezondheidszorg en huisvesting. Ten tweede krijgt de minister de bevoegdheid om elke publieke dienst (waaronder het onderwijs) als ‘essentieel’ aan te merken. Hierdoor worden stakingen die langer dan 72 uur duren strafbaar gesteld, met zware boetes of zelfs gevangenisstraf tot gevolg. Bovendien ontbreken in het wetsvoorstel duidelijke beroepsprocedures tegen oneerlijke behandeling door de Public Service Commission en wordt er niet voorzien in vaderschapsverlof of volledig doorbetaald zwangerschapsverlof. Al met al vormen deze beleidswijzigingen een ernstige bedreiging voor het stakingsrecht en blijven leerkrachten achter zonder beschermde mogelijkheden voor collectieve onderhandelingen.

Landelijke protesten

Om zich te verzetten tegen de aanname van het genoemde amendement op en het recht op collectieve onderhandelingen te beschermen, organiseerde de Amalgamated Rural Teachers Union of Zimbabwe (ARTUZ) in de loop van november 2025 protesten door het hele land.

ARTUZ, opgericht in 2014, benadrukt dat leerkrachten niet kunnen zorgen voor het onderwijs van toekomstige generaties zolang ze in armoede leven. Door de jaren heen heeft de vakbond honderden leerkrachten getraind om hun juridische basisvaardigheden en kennis van politieke economie te vergroten en pleit naast de rechten van leerkrachten voor een vrijer onderwijssysteem, waarin lijfstraffen verboden zijn en gratis maandverband beschikbaar is.

Met steun van Het Actiefonds leidden de protesten in 2025 tot succesvolle picket lines bij 52 openbare scholen en werden veel bondgenoten in het maatschappelijk middenveld overtuigd om de strijd voor het recht op collectieve onderhandelingen te steunen. Uiteindelijk mondden de protesten uit in een petitie die aan het parlement werd aangeboden, waarop de parlementaire juridische commissie een negatief advies uitbracht over het wetsvoorstel.

Om voort te bouwen op de gevormde allianties en de druk op het parlement verder op te voeren, start ARTUZ een online mediacampagne om de rechten van leraren onder de aandacht te brengen van het bredere nationale publiek. Het Actiefonds is er trots op deze actie te hebben ondersteund en blijft solidair met de strijd voor eerlijke arbeidsrechten in Zimbabwe.