Het X-Y Actiefonds:

De Wittenstraat 43-45
1052 AL Amsterdam
The Netherlands

Contact:

+31 (0)20 6279661
info@hetactiefonds.nl
PGP key doron@hetactiefonds.nl

Nieuwsbrief:

Over het fonds

Het X-Y Actiefonds streeft naar een rechtvaardige en duurzame wereld waarin mens, milieu en dier boven economische belangen worden geplaatst. Dit doen wij door te investeren in maatschappelijke verandering. Ons doel is om wereldwijd sociale bewegingen te ondersteunen die strijden voor een eerlijke, gelijkwaardige en groene wereld. Dit doen we door geld te werven bij particulieren en daarmee activisten te financieren die aan een andere wereld bouwen.

Algemene informatie

Wat we doen

Het X-Y Actiefonds is onafhankelijk, rechtvaardig en revolutionair. We zijn een fonds voor activisme. Sinds 1968 werven wij geld bij particulieren en daarmee financieren we wereldwijd activisten die werken aan een rechtvaardige en duurzame samenleving. Dit zijn mensen die onrecht en misstanden in hun omgeving zien en besluiten daar tegen in opstand te komen. Mensen die geloven dat het ook anders kan en zich inzetten voor een eerlijke, solidaire en schone wereld.

Verandering van onderop

Het X-Y Actiefonds is er van overtuigd dat echte positieve verandering altijd van onderop wordt gerealiseerd. Verandering vindt plaats wanneer er druk vanuit de samenleving wordt uitgeoefend en grote maatschappelijke kenteringen zijn altijd begonnen bij mensen die opkwamen voor hun rechten.

Ons doel is dan ook om beginnende sociale bewegingen te ondersteunen. We geven lokale activisten en organisaties zeggenschap en bieden hen de financiële middelen die nodig zijn om zich te organiseren, uit te spreken en uiteindelijk duurzame verandering te bewerkstelligen. Deze wereldwijde focus maar juist kleinschalige lokale aanpak is typerend voor het unieke karakter van Het X-Y Actiefonds.

Concrete acties

Bij Het X-Y Actiefonds geloven we in de mobiliserende, inspirerende en veranderende werking van vreedzame directe acties. Dit soort acties doen ons beseffen dat er alternatieven zijn op de bestaande situatie. Ze doen ons nadenken over hoe we de samenleving willen organiseren. Het leidt er toe dat mensen kansen zien, durven dromen en hier naar handelen. En wanneer mensen experimenteren, beseffen ze plotseling dat er veel meer mogelijk is dan ze in eerste instantie dachten. Daarom heeft Het X-Y Actiefonds een voorkeur voor het steunen van concrete, directe acties.

Onafhankelijk

Het X-Y Actiefonds is kritisch en onafhankelijk. Dit betekent dat onze inkomsten bestaan uit giften van particuliere donateurs. Door geen geld te accepteren van de overheid, het bedrijfsleven of politieke partijen, kunnen wij actiegroepen steunen die kritisch zijn en die zich tegen de gevestigde orde durven uit te spreken.

Kan jij je vinden in deze visie? Word dan vandaag nog donateur! Want met jouw donatie kunnen we bewegingen blijven steunen die strijden voor een rechtvaardige wereld.

Geschiedenis

Het X-Y Actiefonds is opgericht in 1968. Het fonds is ontstaan uit een brede maatschappelijke beweging die zich inzet voor een eerlijke verdeling van welvaart wereldwijd.

Het begon bij ‘de Pleingroep’ die zich keerde tegen het besluit van het kabinet Drees (1954) om de belasting te verlagen en zo de consumptie te verhogen. Deze groep wilde de belastingverlaging niet en eiste dat de overheid het belastinggeld zou besteden aan een eerlijke, wereldwijde verdeling van de welvaart: “(..) dat het niet is geoorloofd tot welvaartsverhoging over te gaan zolang niet een rechtvaardige bijdrage is geleverd tot opheffing van de diepe armoede waarin het merendeel der mensheid verkeert.”

Onder leiding van de rooms-katholieke pater Simon Jelsma kwamen om de 14 dagen mensen bij elkaar op het Plein in Den Haag en organiseerden onder andere de actie ‘eerstdaadwerkelijke gerechtigheid’. Dertig leden van de pleingroep rekenden hun belastingverlaging uit en liepen al zwaaiend met dat geld naar het ministerie van Financiën. Het verhaal gaat dat de ambtenaren hun hoofd hebben gebroken over de vraag hoe dit geld in te boeken. Vrijwillig extra belasting betalen bleek boekhoudkundig – nog – niet te bestaan.

De Verenigde Naties – 1958

Vier jaar later, in 1958, vraagt de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de rijke landen één procent van hun nationaal inkomen – Bruto Nationaal Product – te reserveren voor de ontwikkeling van de Derde Wereld. De deelnemers van de Pleingroep van Jelsma zijn enthousiast over dit plan van de VN en dopen hun acties om in ‘een procent daadwerkelijke gerechtigheid’. Zij sturen hun geld direct naar de Novib, die het geld voor het grootste deel doorsluist naar de Verenigde Naties.

De campagne X-Y – 1968

De Wereldraad van Kerken roept in 1968 individuele christenen in ontwikkelde landen op om “door middel van een vrijwillige belasting (self-tax) een percentage van hun inkomen aan ontwikkelingshulp te geven. Het percentage moet corresponderen met het verschil tussen de door zijn regering feitelijk verleende hulp en het bedrag dat deze daaraan zou moeten uitgeven.” Deze campagne wordt X-Y gedoopt. Hierbij staat de ‘X’ voor het percentage dat ieder rijk land zou moeten afdragen en de ‘Y’ voor het percentage dat daadwerkelijk wordt afgedragen.

Het verschil hiertussen – de ‘X’ min de ‘Y’ – is wat de deelnemers vrijwillig kunnen bijleggen. In Nederland geeft Novib het startsein voor deze actie. Novib stuurt de inmiddels 3000 leden van de actie ‘een procent daadwerkelijke gerechtigheid’ een brief met de mededeling dat zij voortaan deel uitmaken van de ‘X-Y actie voor wereldbelasting’, een werkgroep van Novib. Naast Novib staan diverse kerkelijke groepen aan de wieg van deze actie.

Steun komt van de hervormde en gereformeerde synode, Partij van de Arbeid, D’66 en anderen. Tot 1972 wordt precies uitgerekend hoeveel mensen moeten bijdragen. Van het binnengekomen geld gaat de helft naar de VN en de andere helft wordt besteed aan projecten in de Derde Wereld. De Mozambikaanse bevrijdingsbeweging Frelimo, protestantse studenten in Chili en de Grandambeweging in India die ijvert voor een eerlijkere verdeling van grond, behoren tot de eersten die steun ontvangen.

Het X-Y Actiefonds gaat zelfstandig verder – de jaren ‘70

In 1970 wordt de koers van Het X-Y Actiefonds verlegd: de koppeling van de actie aan de ontwikkelingshulp van de overheid wordt losgelaten. Er wordt geld vrijgemaakt voor structuur- en mentaliteitsverandering in Nederland zelf. Het X-Y Actiefonds stelt eigen criteria op: alleen projecten die om politieke redenen elders geen subsidie kunnen krijgen, komen in aanmerking. Er moet ruimte zijn voor urgente en ‘geheime’ projecten. In 1973 wordt de Het X-Y Actiefonds-actie een onafhankelijke stichting – met 8000 leden- uit onvrede met het beleid van Novib, die de actie teveel naar zich toe zou trekken. In de jaren ’70 komt er binnen Het X-Y Actiefonds veel aandacht voor mentaliteitsverandering in Nederland en structurele veranderingen in ontwikkelingslanden. Veel bevrijdingsbewegingen worden gesteund en de bijdrage aan het fonds van de VN wordt stopgezet.

Ook projecten in Nederland – de jaren ’80

In de jaren ’80 besluit Het X-Y Actiefonds dat groepen die actief zijn in Nederland ook in aanmerking kunnen komen voor steun: de anti-kernenergiebeweging en de kraakbeweging zijn hier voorbeelden van. Eind jaren ’80 voert Het X-Y Actiefonds de succesvolle campagne ‘Media voor Verzet’ met als doel steun te verwerven voor de radio’s van verzetsbewegingen in onder andere El Salvador en Eritrea.

Campagnematig werken – de jaren ’90

Campagnes – zoals Het X-Y Actiefonds die al jaren voert – komen meer in het teken van de donateurswerving te staan. Zo mikt de campagne ‘Heineken uit Birma’ op een vertrek van bierbrouwer Heineken uit dat land en tegelijkertijd op het binnenhalen van nieuwe donateurs. Die aanpak werkt: Heineken gaat door de knieën en Het X-Y Actiefonds krijgt een flinke aanwas van nieuwe donateurs. Er worden campagnes gevoerd op uiteenlopende thema’s als zelfbeschikkingsrecht voor de Koerden, stopzetten van wapenleveranties aan Indonesië, neoliberaal beleid in Nederland en steun aan seksuele minderheden wereldwijd.

Nieuwe initiatieven – de jaren ’00

De groei van Het X-Y Actiefonds zet gestaag door in het nieuwe millennium. Het X-Y Actiefonds richt Bureau Zwart-Werk op, een uitzendbureau voor illegalen. Dit om aandacht te vragen voor de verschrikkelijke situatie waar veel migranten in verkeren. Ook wordt er actie gevoerd tegen de ID-plicht.

Het X-Y Actiefonds gaat bovendien een steeds prominentere rol spelen in het globaliseringsdebat. Vanuit Het X-Y Actiefonds starten ook initiatieven als ‘Voor de Verandering’ die sociale en duurzame alternatieven voor de huidige sociaal-economische orde wil ontwikkelen en bevorderen. Deze werkgroep van Het X-Y Actiefonds is sinds 2009 als zelfstandige stichting verder gegaan. Maar ook bij de oprichting van ATTAC Nederland speelt Het X-Y Actiefonds een initiërende rol.

 

50 Jaar Het X-Y Actiefonds

In 2018 viert Het X-Y Actiefonds haar 50 jarig jubileum. Reden genoeg om met een nieuwe huisstijl verder te gaan. Vanaf heden gaan wij voor een beeldtaal waaruit spreekt wat wij doen: activisten ondersteunen in het realiseren van radicale maatschappelijke verandering. Ook de naam van de organisatie krijgt een update. De naam XminY – hét actiefonds wordt ingeruild voor de naam Het X-Y Actiefonds. Deze nieuwe naam toont beter wat de organisatie nu doet, wat zij voor ogen heeft en hoe zij dit wil bewerkstelligen. De transitie van een organisatie gebaseerd op belastingen en ontwikkelingssamenwerking tot een onafhankelijk actiefonds die sociale bewegingen over de hele wereld ondersteunt krijgt hierin uitdrukking.